Ale kontynuuję: dziwny ten naród węgierski – bardzo dumny jest ze swego języka (piękny, ale dosyć trudny), na terenie komitatu znajduje się kilka pamiątek i zabytków językowych.
 |
W klasztorze koło wsi Boldva koło 1200 roku napisano Mowę Pogrzebową . W latach 1400-setnych w Sárospatak pisano Kodex Szálkai, pełen wiedzy astronomicznej i naukowej. W Vizsoly wydrukowano pierwszą kompletną Biblię w języku węgierskim, przetłumaczoną przez Kacpra Károli, reformackiego pastora z Gönc. Biblia ta miała nieoceniony wpływ na rozwój kultury węgierskiej, ukazała się drukiem w 1590 roku w 800 egzemplarzach, ważyła prawie 6 kilogramów. Do naszych czasów ostały się jedynie 52 egzemplarze... Archiwum Zemplińskie wiernie strzeże atmosfery XVIII – XIX-wiecznych archwów. A jeżeli już dotarłem do Sátoraljaújhely, to nie mogę nie wspomnieć o sąsiednim Széphalom, prawdziwe językowe miejsce pielgrzymek, tu bowiem w 1806 roku osiadł Ferenc Kazinczy, wielki reformator języka węgierskiego. Obok budynku mauzoleum w 2008 roku otworzyło swe podwoje (wyobraźcie sobie, akurat wtedy tam byłem!) Muzeum Języka Węgierskiego.
Z regionem Zemplén łączy się pokolenie węgierskich reformatorów, członkami Zamplińskiego Casino w Sátoraljaújhely w połowie lat 1800 byli min. Ferenc Kazinczy, Bertalan Szemere i Ludwik Kossuth.
Kultura ma w komitacie wielkie tradycje, a oświata jest ciekawą jej częścią. Sárospatak nazywany jest „Atenami nad Bodrogiem” – po okresie reformacji protestanci znaleźli tutaj opiekę, a ich szkoła stała się słynna na całą Europę. W XVII wieku przybył tu Comenius, najwybitnieszy pedagog tamtych czasów. Kolegium Reformackie było pierwszą szkołą w kraju, gdzie wprowadzono język ojczysty jako język wykładowy.
 |
Mówiąc o języku należy wspomnieć o teatrze. W śródmieściu Miszkolca znajduje się najstarszy w kraju budynek teatralny, który wzniesiono dla stałej, grającej po węgiersku trupy teatralnej.
Natknąłem się na tych terenech na niezwykłe tradycje ludowe. Mezőkövesd to ich centrum, jego mieszkańcy wraz z ludnością sąsiednich wsi Tard i Szentistván to „Matyó”. Nazywano tak katolików żyjących w środowisku protestanckim, ale być może nazwa ta pochodzi od słynnego króla Macieja (poznałem kilka opowieści o królu Macieju, dzieci się ucieszą...). Charaktarystyczny i dosyć znany element kultury Matyó to haft. Typowym jego motywem jest róża; dawniej haftowano tylko kolorami czerwonym i niebieskim, ale dzisiejsze hafty Matyó pysznią się wszystkimi kolorami tęczy. W roku 1896 roku na Wystawie Milenijnej (Węgrzy świętowali wtedy tysiąclecie swego osiedlenia się w Niecce Naddunajskiej) haft ten – typowe hungaricum - odniósł duży sukces.
Niezwykły jest bogato haftowany strój ludowy Matyó, chociaż zdobiono nie tylko ubiory, tekże meble. Każda panna na wydaniu musiała dysponować malowaną posażną skrzynią. We wcześniej wspomnianej części miasta Hadas znajduje się dom Bori Kisjankó, najsłynniejszej tutejszej malarki ludowej, dzisiaj już muzeum, chociaż największe zbiory zgromadzone są w Muzeum Matyó: stroje, meble, przedmioty, dzięki którym można poznać życie tej grupy. Duch i tradycje Matyów ożywają na występach Ludowego Zespołu Pieśni i Tańca - wyobraźcie sobie miałem okazję być na prawdziwym weselisku, gdzie my (tzn. turyści) byliśmy weselnymi krewnymi i biorąc udział w tradycyjnym obrządku mogliśmy jeść weselne potrawy! Sami zobaczycie, jakie piękne serwetki i laleczki kupiłem!
 |
Coweekendowe festiwale i różne imprezy dają rejkojmię tego, że spędzony tutaj czas upłynie nam naprawdę beztrosko. Nawet nie silę na wymienienie wszystkich, wspomnę jedynie największe (mogą być wskazówką, jaki czas wybrać do odwiedzin tego regionu):
Miszkolc to prawdziwe centrum kulturalne – w lutym odbywa się tu Festiwal Galarety, w marcu Festiwal Minerałów, w maju Wiosna Królowych, w czerwcu Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny Borsodi Fonó, Konkurs Mistrzostwa Kowalskiego i najbardziej prestiżowy Międzynarodowy Festiwal Operowy . Potem czekają na gości: od lipca teatr letni, w lipcu najpierw Dixieland, potem Festiwal Folklorystyczny, w sierpniu imprezy Diósgyőri Vigasságok i Középkori Forgatag, we wrześniu Dni Dziczyzny i Wina , tak naprawdę nie ma czasu na nudy…
A teraz to już po kolei:
- Wiosną: Wielkanoc Matyó w Mezőkövesd
- Kwiecień: wydarzenia sportowe w Tiszaújváros, spotkanie dawnych klarnecistów węgierskich w Szerencs
- Maj: Zielonoświątkowe Zabawy na zamku w Füzér; Zielone Świątki Świętej Elżbiety w Sárospatak; Zielone Świątki Matyó w Mezőkövesd, Dzień Picia w Abaújszántó; Wiosenny Festiwal w Tiszaújváros, Festiwal Win Tokajskich w Tokaju
- Czerwiec: Festwal Czereśniowy w Szomolya; Konkurs Gotowania Dziczyzny w Sátoraljaújhely; Borszodzki Festiwal Sztuki w Kazincbarcika; Renesansowy Weekend w Mezőkövesd
- Lipiec: Festiwal Sztuki Abauj w Encs i oklicach; Festiwal Kukiełek w Sárospatak; Triatlon Wielki Tydzień w Tiszaújváros; Festiwal Hegyalja w Tokaju, Dni Konne w Kisgyőr; Festiwal Gömör-Tornai w Aggtelek i okolicach; Dni Wina w Tarcalu
- Sierpień: Festiwal Zempliński (jeden z największych festiwali w ogóle), Festiwal Folklorystyczny w Kazincbarcika; Festiwal Jeżyn w Forró; Dni Zamkowe w Füzér; Festiwal Ludowy w Sátoraljaújhely
- Wrzesień: Zabawy Pogórza Tokajskiego w Tallya; Tokajska Jesień; wszędzie dożynkowe festiwale winobrania, święta wina – w Tokaju nawet jeszcze w październiku...
